Getto w Olkuszu

Olkusz, malownicze miasto położone w południowej Polsce, na zawsze zapisało się na kartach historii z powodu swojego getta. W ciągu kilku lat II wojny światowej to miejsce stało się świadkiem dramatycznych wydarzeń, które zmieniły życie tysięcy ludzi na zawsze. Żydzi olkuscy, których liczba sięgała 2,7 tysiąca według danych z 1937 roku, znaleźli się w środku okrutnej machiny nazistowskiego reżimu, który nie tylko ich represjonował, ale także dążył do ich unicestwienia.

W dniach bezpośrednio po zajęciu Olkusza przez oddziały Wehrmachtu, niemiecka obecność przyniosła nie tylko okupację, ale także rozpoczęcie terroru wymierzonego w żydowską społeczność. Już na początku okupacji, niemieccy żołnierze terroryzowali i mordowali żydowskich uchodźców powracających do swoich rodzinnych miejscowości. Okrucieństwa te stały się codziennością dla Żydów olkuskich, których represjonowano, biczowano, a nawet obcinano bród. W październiku 1939 roku, władze niemieckie wprowadziły restrykcyjne przepisy, które zmuszały Żydów do noszenia opasek z gwiazdą Dawida, ograniczając ich prawa obywatelskie i ekonomiczne.

W obliczu narastającego terroru, władze niemieckie nakazały utworzenie Judenratu w Olkuszu, który miał stać na czele żydowskiej społeczności. Na jego czele stanął Azryl Flaszenberg, który jednak niebawem został przeniesiony, a na jego miejsce przybył Dionizy Sobol. Jednakże, jego działalność nie przyniosła Żydom ulgi - nadal byli represjonowani, a ich majątek skonfiskowany.

We wrześniu 1941 roku, niemieckie władze zdecydowały o utworzeniu getta w Olkuszu, które miało być miejscem izolacji i kontroli Żydów. Warunki życia w getcie były niezwykle trudne - brak żywności, przeludnienie oraz niedostateczne środki bytowe stawiały przed mieszkańcami olkuskich ulic ogromne wyzwania.

Latem 1942 roku, niemieckie władze przystąpiły do likwidacji getta w Olkuszu. Akcja ta objęła również wysiedlenie olkuskich Żydów do obozów zagłady. Niemieckie władze przystąpiły do brutalnej selekcji, podczas której około 200 Żydów uznano za zdolnych do pracy i pozostawiono w gmachu gimnazjalnym. Pozostałych przewieziono do nieukończonego budynku kasy chorych, gdzie przetrzymywano ich przez dwa dni bez wody i żywności. Następnie, w ciągu dwóch dni, ze stacji kolejowej w Olkuszu wywieziono pierwszy transport do obozu zagłady. Kolejne transporty odbyły się w ciągu kilku dni, łącznie wywożąc około 3 tysięcy Żydów. Wśród nich znaleźli się także pacjenci żydowskiego szpitala.

Po wojnie, Olkusz starał się upamiętnić ofiary getta poprzez tablice pamiątkowe i pomniki. Jednakże, pytanie o dokładne miejsce zagłady olkuskich Żydów wciąż pozostaje otwarte, choć większość badaczy skłania się ku teorii, że trafili oni do Auschwitz-Birkenau.

Historia getta w Olkuszu to przede wszystkim opowieść o ludzkim cierpieniu, niesprawiedliwości i okrucieństwie. Jest to także przestrogą dla przyszłych pokoleń, aby nigdy nie zapominały o tragedii, która wydarzyła się na tych ziemiach podczas II wojny światowej.

fot. Bundesarchiv, Bild 146-1975-073-02 / Nieznany / CC-BY-SA 3.0; Wikipedia